Winterkamperen: 11 tips van poolgids Henk-Jan Geel

Veel mensen denken dat winterkamperen alleen maar afzien is. “Alsof je jezelf vrijwillig op een martelbank legt,” lacht Henk-Jan. “Dat beeld klopt alleen als je slecht voorbereid bent.” Je hoeft volgens hem dan ook niet meteen naar het Hoge Noorden om te ontdekken of het iets voor jou is. “Begin gewoon dichtbij. De Ardennen of de Veluwe zijn perfect om te ontdekken hoe kou, vocht en korte dagen op je lichaam en je planning inwerken.”

Juist omdat het geen expeditie is, leer je er zonder grote risico’s de basis. Bovendien is het er rustiger dan in de zomer. “De natuur voelt anders,” zegt hij. “Soms ligt er een dun laagje sneeuw en ziet alles er plots totaal anders uit. Soms is het kaal en stil. Die rust, die heldere nachten, die maken winterkamperen zo bijzonder.”

Winterkamperen draait om bewust bezig blijven. “In de zomer kan je blijven zitten met een drankje in je hand,” zegt Henk-Jan. “In de winter werkt dat niet. Als je niks doet, krijg je het koud.”

Hij zweert bij wat hij zelf de heilige drie-eenheid noemt: “Eten om energie te hebben, bewegen om warmte te maken en je juist kleden om die warmte vast te houden.” Dat hoeft allemaal niet groots te zijn. “Ga wandelen, spoorzoeken, hout sprokkelen, iets klaarmaken boven een vuurtje. Zelfs marshmallows roosteren telt. Winterkamperen vraagt iets meer actie, maar precies daardoor wordt het leuker.”

Eén dikke winterjas is volgens Henk-Jan een slecht idee. “Daar kan je niet mee schakelen.” De oplossing is het drielagensysteem:

•    “Een ademende, vochtafvoerende basislaag is cruciaal, want zweet is je grootste vijand. Natte kleren maken je razendsnel koud.”

•    “Een isolerende middenlaag, zoals een fleece ofeen synthetisch of donzen isolatiejasje.”

•    “Een wind- en waterdichte jas die je beschermt tegen de elementen.” Het grote voordeel? “Als je gaat wandelen of hout sprokkelen, kan je makkelijk een laagje uitdoen. Sta je stil of koel je af, dan trek je gewoon weer een laagje extra aan.” En minstens even belangrijk: “Voorzie altijd droge, warme kleding voor ’s avonds. Dat moment waarop je iets warms aantrekt, maakt een wereld van verschil.”

“Warmte zit niet in je slaapzak, die maak je zelf aan,” zegt Henk-Jan. Daarom raadt hij aan om vlak voor het slapengaan nog even in beweging te komen. “Doe een paar lichte sportoefeningen, eet iets kleins en drink iets warms. Dat helpt je lichaam om warmte te produceren.”

Een eenvoudige maar bijzonder doeltreffende truc: maak een warmwaterkruik van je drinkfles en leg die onder in je slaapzak. En zoals het een ervaren winterkampeerder betaamt, denkt hij al vooruit: “Dat water gebruik ik ’s ochtends voor mijn havermout. Zo kan ik nog even warm blijven liggen. Ontbijt op bed, maar dan in een tent.”

Tijdens het slapen werkt je lichaam je tegen. “Je beweegt niet meer, je verbranding zakt en je lichaamstemperatuur daalt,” legt Henk-Jan uit. Warmte verdwijnt vooral via drie plekken: je hoofd, de koude grond en vocht.

“Dat hoofd wordt vaak onderschat. Zonder muts ben je gewoon een radiator waarvan de warmte vervliegt.” Ook onder je lichaam verlies je veel warmte. “Een goede slaapzak helpt weinig als je slaapmat niet isoleert.” En dan is er nog condens. “Een vochtige tent voelt altijd kouder aan dan een droge.” Daarom zijn een muts en Buff, een goed isolerende slaapmat en voldoende ventilatie geen luxe, maar basisvoorwaarden.

Goed slapen is volgens Henk-Jan dé sleutel tot winterkamperen. “Mensen focussen vaak op hun slaapzak, maar vergeten wat er onder hen ligt.” Kijk bij een slaapzak altijd naar de comforttemperatuur. “Denk je dat het -5°C wordt, kies dan liever een comforttemperatuur van -10°C of -15°C. Je wil comfortabel slapen, niet gewoon overleven.” Beginners hoeven niet meteen te investeren. “Twee zomerslaapzakken in elkaar werkt verrassend goed om te testen of je dit leuk vindt.”

Bij de slaapmat mikt hij op een R-waarde rond de zes. “Ik combineer altijd twee matten: een schuimrubberen mat en een opblaasbare. Dat is warmer, comfortabeler én als er één lek gaat, lig je niet meteen op de koude grond.”

Wat ’s nachts bevriest, warmt ’s ochtends moeilijk weer op. “Daarom neem ik al het nodige mee in mijn tent of zelfs in mijn slaapzak,” zegt Henk-Jan. Handschoenen en sokken laat ik zo drogen en opwarmen, en ook mijn kleding voor de volgende dag verwarm ik alvast voor.

Ook zijn wandelschoenen laat hij liever niet buiten staan. “Bevroren schoenen aantrekken is geen fijne start van de dag. Alles wat ’s ochtends warm is, is pure winst.”

“Winterkamperen doe je niet met een festivaltentje”, lacht Henk-Jan. Hij kiest voor een tent waarvan het buitenzeil tot aan de grond reikt, zodat koude wind er niet onderdoor jaagt. Ventilatie blijft tegelijk cruciaal. “Dat klinkt tegenstrijdig, maar een droge tent voelt altijd warmer dan een vochtige. Ik slaap vaak met de binnentent half open om condens af te voeren.”

Voor bevroren grond raadt hij stevige haringen aan, liefst uit staal om eerst gaten voor te slaan. Een tent die op zichzelf kan staan is handig. “Een koepeltent staat ook zonder scheerlijnen al stevig, terwijl bij een tunneltent die scheerlijnen een must zijn.”

Ook ruimte is belangrijk. “In de winter leef je meer in je tent. Met twee personen is een drie- of vierpersoonstent gewoon comfortabeler. Een ruim voorportaal is ideaal om te koken en materiaal op te bergen.”

Aan water kamperen is in de winter geen goed idee. “Rivieren en natte bodems zijn veel vochtiger en dat voel je meteen,” zegt Henk-Jan. Hij zoekt zijn plek daarom bewust: iets hoger gelegen, uit de wind en op droge grond. “Een bos voelt in de winter vaak warmer aan dan open terrein.”

Het hoeft echt niet te sneeuwen om te winterkamperen. “Kou alleen is perfect,” zegt Henk-Jan. “Maar kou gecombineerd met regen? Dat is gewoon minder leuk. Dan stel je je plannen beter uit.”

Twijfel je nog of winterkamperen iets voor jou is? “Leen of huur je materiaal”, raadt Henk-Jan aan. “Zo ontdek je wat voor jou werkt. Ben je verkocht aan winterkamperen? Dan kan je later gericht investeren.”

•    Ardennen (BE): “Overal waar je groen ziet en iets hoger ligt, zit je goed.”

•    De Veluwe (NL): “Een prachtig winterlandschap met kans op wild en duidelijk zichtbare sporen in sneeuw of rijp.”

•    De natuurcampings van Staatsbosbeheer (NL): “Kleinschalig en midden in de natuur. Ideaal als je winterkamperen wil combineren met wat basiscomfort.”

•    Natuurkampeerterrein De Veenkuil (Flevoland, NL): “Ook wel ‘Klein Zweden’ genoemd. Een stille, bosrijke plek met Scandinavische vibes.”

•    Laagjes kleding: “Met meerdere lagen kan je makkelijk schakelen tussen inspanning en rust, zonder te zweten of af te koelen. Het zorgt ervoor dat je warmte vasthoudt, maar ook vocht kwijt kan.”

•    Warme slaapzak en slaapmat: “Een goede winterslaapzak houdt je warm, maar zonder een isolerende slaapmat verlies je die warmte meteen aan de grond. Comfortabel slapen begint dus altijd van onderaf.”

•    Extra drinkfles: “Om als warmwaterkruik te gebruiken in je slaapzak.”

•    Snacks en energierijk eten: “Kleine snacks, soep of chocolademelk helpen je lichaam warmte te blijven aanmaken.”

•    Muts, Buff en droge sokken: “Via je hoofd en voeten verlies je snel warmte, ook ‘s nachts.”

•    Dry bags: “Natte kleding betekent kou. Met waterdichte zakken hou je reservespullen gegarandeerd droog, zelfs bij condens of nat weer.”