10 vragen aan Titus De Voogdt over podcast ‘Weg van Nowak’

“Dat begon met het boek Alleen door Afrika van Tom Ysewijn. Iemand duwde mij dat in handen en zei: ‘Dit moet je lezen, dat is iets voor u. En ge moet daar iets mee doen.’ Eerst dacht ik aan theater, maar toen ik Tom ontmoette, besloten we dat een podcast een beter idee was.

Oorspronkelijk begonnen we aan een podcast die grotendeels vanuit de studio verteld zou worden, een soort mozaïek van gesprekken over Afrika, kolonialisme en avonturiers. Tot we voor research naar Polen trokken, de thuisbasis van Nowak. Daar kwamen we op het spoor van zijn archief: duizenden brieven aan zijn vrouw. Ineens leerden we hem niet alleen als reporter, maar ook als mens kennen. Dat was alsof de grot van Ali Baba openging.”

“Hoe meer we zijn brieven lazen, hoe menselijker hij werd. We hebben die brieven voorgelezen op de plekken waar hij ze zelf schreef, om zo dicht mogelijk bij hem te komen.

Maar eerlijk? Ik denk niet dat ik graag een pint met hem was gaan drinken. Of een eindje met hem had gefietst. Hij moet een enorme einzelgänger geweest zijn. Iemand die vooral geïnteresseerd was in natuur, alleen zijn en kijken met eigen ogen.

Tegelijk was hij heel rechtschapen. Hij trok naar Afrika om de kolonies te zien, maar hij begon al snel kritisch te schrijven over kolonialisme en over hoe zwarte mensen behandeld werden. Dat maakt hem interessant: hij is geen gladde held, maar een mens vol vragen. En hoe beter we hem leerden kennen, hoe beter we begrepen waarom hij misschien niet naar huis wilde. Maar voor dat verhaal moet je de podcast luisteren.”

“De fiets was voor mij dé ontdekking van deze reis. Dat is de perfecte snelheid. Je gaat snel genoeg om vooruit te raken, maar traag genoeg om het land en de mensen te leren kennen. Die fiets opende deuren. Als we daar met een jeep en een daktent waren aangekomen, hadden we nooit dezelfde ontvangst gekregen. Nu stonden we daar met onze fietsen. Vaak hadden die mensen nog nooit een fiets gezien, laat staan een toerist op de fiets. Hun mond viel open. En als we dan ook nog probeerden een mondje Portugees te praten en zeiden dat we graag met hen wilden praten, dan ging er iets open. Zeker in Angola voelen veel mensen zich vergeten door de rest van de wereld. Als je dan daar komt om naar hen te luisteren, dan gebeurt er iets.”

“We hebben vooraf met veel mensen gepraat. Met avonturiers, Afrika-kenners, langeafstandsfietsers, een professor tropische geneeskunde. Sommige tips waren groot en nodig: welke vaccinaties heb je nodig, waar vind je water, wat doe je bij hondsdolheid? Andere tips waren heel concreet. Ik vroeg een ervaren fietser: ‘Wat moet ik weten voor mijn eerste fietsreis?’ En hij zei: ‘Zorg dat je iets hebt om aan uw gat te smeren.’ Dat klinkt onnozel, maar het zijn wel de dingen die het verschil maken.”

“Fysiek heb ik mij voorbereid door tijdens mijn theatertoer naar elke zaal te fietsen. Maar dat is niet hetzelfde als gravelbanen in Afrika, hitte en te weinig water. De eerste weken hebben we afgezien.”

“Wat wel goed was: ik had mijn fiets getest, met en zonder bepakking. Een paar honderd kilometer, om te voelen of mijn zadel goed stond, of mijn fietsbroek goed zat, of mijn bagage bleef hangen. Dat zou ik iedereen aanraden: vertrek niet zomaar. Test je gerief voor je op reis vertrekt.”

“Er zijn er veel. Maar ik denk meteen aan het vluchtelingenkamp in Namibië. We kennen vluchtelingenkampen uit het nieuws, maar binnenstappen in zo’n kamp is iets anders. Ik dacht dat we in een soort vagevuur terecht zouden komen, met gevaar, ziektes en diefstal. Maar dat was het niet. Er was water, eten en onderwijs. Tegelijk was het natuurlijk een openluchtgevangenis. Sommige mensen woonden daar al tien jaar. Sommige jongeren waren er geboren en hadden nooit iets anders gekend. Het strafste was dat het kamp beter georganiseerd leek dan veel dorpen die we onderweg zagen. Maar de prijs daarvoor was vrijheid, want die mensen konden nergens heen.”

“Gek genoeg: dat je niet ver weg moet. Wij wilden natuurlijk zo ver mogelijk van de platgetreden paden gaan. Maar je hoeft niet naar Angola om avontuur te vinden.

Pak je fiets en rij twee dagen naar Scherpenheuvel. Zet onderweg je fiets tegen de muur van een café en praat met iemand. Misschien maak je daar iets mee dat je bijblijft. Avontuur ligt achter elke hoek.

Wij hebben misschien wel het zogezegd saaiste stuk van Afrika gedaan en toch was het ongelooflijk interessant. Misschien juist omdat mensen dachten: wat komen jullie hier in godsnaam doen?

Dus laat je niet tegenhouden door dure vliegtickets of materiaal. Nowak vertrok met zijn eenvoudige fiets van thuis uit. Dus als je een fiets hebt waarvan de banden opgepompt zijn en de remmen werken, kan je vertrekken. Je hebt echt niet veel nodig, je moet het niet ver zoeken en het moet niet snel gaan.”

Je hoeft niet meteen 2.200 kilometer door Afrika te fietsen. Een weekend dicht bij huis kan al genoeg zijn om te voelen wat fietsreizen met je doet.

• Begin klein: Plan een eerste tocht van één of twee nachten. Niet te ver, niet te zot. Kies een route die bij je conditie past en zie onderweg wat werkt.
• Test je fiets en materiaal vooraf: vertrek niet voor het eerst met volle bepakking op de dag zelf. Test je zadel, je fietsbroek, je fietstassen en gewichtsverdeling. Materiaal huren of lenen is slim voor een eerste trip: zo ontdek je wat bij jou past voor je in materiaal investeert.
• Verdeel je bagage slim: een fiets met bagage rijdt anders. Stop zware spullen laag en hou dingen die je vaak nodig hebt bij de hand, zoals je regenjas en powerbank.
• Denk aan water: Zeker bij warm weer is water belangrijker dan kilometers. Check vooraf waar je kan bijvullen en neem op rustige trajecten liever wat extra mee. Een waterfilter of zuiveringssysteem kan veel gedoe besparen.
• Neem minder mee dan je denkt: Bikepacking is geen verhuis. Kies laagjes kleding en compact slaapmateriaal. Ook een goed mes en stevige drinkfles zijn een must.
• Laat ruimte voor het onverwachte: De beste verhalen staan zelden op je routekaart. Soms begint het bij een omweg, een café, een praatje onderweg of een plek waar je eigenlijk alleen maar stopte om iets te drinken.