🕒 Leestijd: ongeveer 11 minuten

De Klimaatzaak: uit liefde voor de planeet

Op 16 maart start de eindsprint van de Klimaatzaak. Met die procedure willen ruim 60.000 Belgen een ambitieuzer klimaatbeleid afdwingen. In samenwerking met Klean Kanteen verkoopt A.S.Adventure 250 drinkflessen voor het klimaat. Van de opbrengst gaat 80% naar Klimaatzaak, waarmee ze een deel van de gerechtskosten kunnen dekken. Wie zo’n drinkfles koopt, wordt automatisch advocaat van het klimaat.


Wat is de Klimaatzaak?

Even recapituleren. In 2015 is het genoeg geweest voor elf bv’s, ‘bezorgde Vlamingen’. De overheden van ons land nemen onvoldoende ambitieuze actie om de klimaatverandering in te dijken. Nochtans hebben onze politici dat wel beloofd. Meer zelfs, ze onderschrijven die belofte in het Klimaatakkoord van Parijs. In de praktijk gebeurt er evenwel te weinig. Terwijl het smeulende klimaat het ene na het andere waarschuwingsschot lost, focussen de politici op andere problemen. De met veel tamtam aangegane engagementen blijken grotendeels dode letter.

 

Daarom spannen de elf, samen met inmiddels meer dan 61.950 mede-eisers en medestanders, een procedure aan tegen de Belgische, Vlaamse, Waalse en Brusselse overheid. De Klimaatzaak is geboren. Een zaak, zo beweren ze stellig, waarbij “iedereen wint”. Francesca Vanthielen en Ignace Schops zijn twee van de bezielers van de Klimaatzaak. Vanthielen ken je als actrice en presentatrice. Ze werkt nu als journaliste bij Kanaal Z. Schops, van opleiding een herpetoloog of reptielen- en amfibieënexpert, is directeur van Nationaal Park Hoge Kempen en voorzitter van EUROPARC Federation, het grootste netwerk voor natuur in Europa.

 

Ze benadrukken dat ze met de Klimaatzaak de politiek niet frontaal willen aanvallen, eerder een flinke por in de rug geven. “Een rechtszaak klinkt zo negatief. Zo van: see you at court”, zegt Vanthielen. “Maar eigenlijk is het dat helemaal niet. Onze intentie is veel positiever: we willen vanuit een oprechte bezorgdheid afdwingen dat een neutrale rechter luistert naar de argumenten.” Schops vult aan: “In de luwte van een rechtbank, waar these en antithese tot een synthese leiden, moet het nu beslecht worden.” De finale sprint van de Klimaatzaak is nu ingezet. Vanaf 16 maart 2021 buigt de rechter zich over de zaak.

"Rechtszaak klinkt zo negatief. Terwijl we enkel bezorgd zijn en willen dat een rechter luistert naar onze argumenten."

(Francesca Vanthielen)


Waarom is de Klimaatzaak nodig?

Het klimaat van onze planeet verandert drastisch. Die evolutie uit zich onder meer in droogte, smeltende ijskappen en bosbranden. Warmterecords blijven sneuvelen en overstromingen gebeuren alsmaar vaker. Zolang we koolstofdioxide (CO2) en andere broeikasgassen in de atmosfeer blijven pompen, zet die kwalijke klimaatverandering zich door. Schops: “Volgens internationale wetenschappers, die onder meer zetelen in het IPCC – de Intergouvernementele Werkgroep inzake Klimaatverandering – moeten we binnen de tien jaar de uitstoot van CO2 met de helft reduceren. Het moet dus gigantisch snel gaan.”

 

Met de Klimaatzaak willen de initiatiefnemers de overheden helpen. Hen een hefboom geven voor verandering. “We gaan hen tegen hun goesting gelukkig maken”, lacht Schops. Iedereen heeft baat bij een ambitieuzer klimaatbeleid, stelt Vanthielen. “Ook de politici. Die vrezen dat de kiezer hen afstraft wanneer ze onpopulaire maatregelen nemen, maatregelen die pijn doen. Met de Klimaatzaak willen we hen daarbij helpen. Zij kunnen dan zeggen: ‘Tja, we zijn veroordeeld, dus we kunnen niet anders dan een ambitieuzer plan opstellen.’ Het is een stok achter de deur. Want we moeten nu handelen om de zware gevolgen van de klimaatverandering op lange termijn te vermijden.”

 

Blijft de vraag of een rechtszaak de enige mogelijke aanpak is. Kunnen we de politici niet op een andere manier kietelen? Schops vreest van niet. “Kijk, het is onze hobby niet om rechtszaken te voeren. Maar we hebben al gezongen, gesprongen en betoogd voor het klimaat. Niets van dat alles bewoog de overheden ertoe om resoluut het juiste pad in te slaan.”

"Het is onze hobby niet om rechtszaken te voeren. Maar we hebben al gezongen, gesprongen en betoogd voor het klimaat en niets helpt."

(Ignace Schops)


Hij haalt het voorbeeld van asbest aan, een kankerverwekkende stof die lange tijd perfect legaal was. Niet de politiek nam het initiatief om asbest te verbieden. “Nee, het proces was gelijkaardig met hetgeen we nu zien”, aldus Schops. “Eerst begonnen mensen te vermoeden dat er iets mis was met asbest. Daaruit volgden analyses van wetenschappers. Hun conclusies leidden uiteindelijk tot rechtszaken en een verbod dat we nu allemaal heel logisch vinden.” Schops wil dat het klimaat het asbest van de toekomst wordt. “Hopelijk vinden we het binnen tien jaar even evident dat er maatregelen zijn genomen.”


Doet België het dan zo slecht?

Kort antwoord: ja. In 2015 onderschreef België het Klimaatakkoord van Parijs. Het beloofde daarin om maatregelen te nemen om de klimaatverandering een halt toe te roepen. Maar België holt al een tijdje achter die engagementen aan, als een wielerknecht die uit het peloton gelost wordt van zodra het bergop gaat. Luidens Schops bestaat er geen twijfel over dat onze politiek onvoldoende doet om het probleem aan te pakken.

 

“Als lidstaat van de EU moet België bewijzen hoe ver het staat. We komen onze doelstellingen bijlange niet na. Meer zelfs, we behoren bij de laatsten van de Europese klas, zowel wat betreft de vermindering van uitstoot als de transitie naar hernieuwbare energie. Tot en met 2020 smukten we onze cijfers op door propere lucht te kopen in het buitenland. Zo werk je niet aan een oplossing op lange termijn. En vanaf dit jaar kan dat sowieso niet meer.”

"We behoren bij de laatsten van de Europese klas, zowel wat betreft de vermindering van uitstoot als de transitie naar hernieuwbare energie."

(Ignace Schops)


Is de Belgische Klimaatzaak uniek?

Nee en ja.

 

Nederland gaf al eerder het goede voorbeeld. Klimaatorganisatie Urgenda won er een gelijkaardige zaak. Waarna de rechter de overheid ambitieuze én bindende doelstellingen oplegde om de uitstoot te verminderen. De Nederlandse overheid ging in beroep en trok uiteindelijk naar de Raad van State. Telkens werd de oorspronkelijke beslissing bekrachtigd. Dat leidde tot een shift naar een klimaatvriendelijker beleid. En begin februari veroordeelde een rechter de Franse staat in een gelijkaardige, door 2,3 miljoen Fransen gesteunde klimaatzaak. Het kan dus wel degelijk.

 

Ook elders vechten moedige burgers het wanbeleid van de olie-industrie of de nalatigheid van overheden aan. Schops wijst op een studie van de VN. “Die sprak van 1.550 klimaatrechtszaken over de hele wereld. We staan dus niet alleen, als bezorgde Belgen. Overal trekken kinderen, huisvrouwen en inheemse volkeren naar de rechtbank om hun toekomst te waarborgen. De wereld roert zich.” Met de Belgische rechtszaak hoopt Klimaatzaak de bal aan het rollen te krijgen om ook andere ‘slechte leerlingen’ aan te moedigen hun overheden aan te klagen.


"Overal trekken kinderen, huisvrouwen en inheemse volkeren naar de rechtbank om hun toekomst te waarborgen. De wereld roert zich."

(Ignace Schops)


Wel uniek is de omvang van de Klimaatzaak: 61.819 Belgen sloten zich als mede-eisers aan. Dat zijn mensen die mee naar de rechter stappen. Daarmee is de Klimaatzaak de grootste gerechtelijke procedure ooit in België.


Zijn er redenen tot hoop?

“De planeet is ziek”, zegt Schops. “Een wondermiddel om haar te genezen, bestaat niet. We zullen ons gedrag moeten aanpassen.” Dat besef groeit bij de bevolking. Schops merkt dat de mentaliteit verandert. “Ook omdat steeds meer studies duidelijk maken dat de shift naar een koolstofarme samenleving niet negatief hoeft te zijn. Die transitie levert bijkomende jobs op en hoeft ook voor de financiën van de staat niet nadelig te zijn.” Dat laatste becijferde onder meer VITO, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek.

 

Schops schept moed uit de manier waarop we als samenleving reageerden op de coronapandemie: de discipline waarmee we ons houden aan de afstandsregels en de recordsnelheid waarmee de wetenschap een vaccin ontwikkelde. “Als de neuzen in dezelfde richting wijzen, kunnen we op korte tijd geweldig veel vooruitgang boeken.”

 

De maanlanding is daarvan een ander voorbeeld. Minder dan tien jaar nadat Kennedy er luidop van droomde, strekte Neil Armstrong de benen op de maan. “Dat was een moonshot, maar nu hebben we een earthshot nodig. Het komende decennium moeten we klimaat en natuur serieus gaan nemen. En er fel in investeren.” Volgens Schops ligt daar de sleutel.

 

Vanthielen ziet eveneens redenen tot hoop. In het bedrijfsleven merkt ze veel bereidheid om het probleem aan te pakken. “Toen ik bij Kanaal Z begon, vreesde ik dat de kijker me als het Paard van Troje zou beschouwen. Omdat er zoveel items over duurzaamheid in het nieuws zaten. Maar dat was mijn inbreng niet. Bedrijven beseffen maar al te goed dat ze hun activiteiten moeten vergroenen en zijn al jaren bezig met die transformatie, met maatschappelijk verantwoord ondernemen, energieneutraliteit en zelfvoorzienend worden.”

"Bedrijven zijn al jaren met bezig met transformatie, maatschappelijk verantwoord ondernemen en zelfvoorzienend worden."

(Francesca Vanthielen)


Het blijft niet bij woorden, zegt ze. Veel bedrijven schakelen over op waterstof of veranderen hun productieproces. “En dat zijn niet louter promopraatjes.” Zelfs de politiek raakt langzaam op dreef. “Op zes jaar tijd is er daar veel bewogen. Er kwamen lage-emissiezones, rekeningrijden werd bespreekbaar – al bleken we daar in ons hoofd nog niet klaar voor – en ook bedrijfswagens worden steeds meer in vraag gesteld.” Het gaat nog te traag, maar de goede wil begint langzaam te rijpen.

Klimaatproblematiek overheerst ook het risicorapport van het Wereld Economisch Forum. Schops: “Voor het eerst schat de economische sector het belang van klimaat en natuur naar waarde. There’s no business on a dead planet. Als we doorgaan zoals we bezig zijn, dan is er helemaal geen bedrijfsvoering meer mogelijk.”

 

Tegelijkertijd stelt hij vast dat mensen ten tijde van COVID-19 de natuur herontdekken. “We gaan massaal wandelen en beseffen hoe belangrijke propere lucht is, hoe helend de natuur kan werken. Dat waren we allemaal een beetje vergeten. De ledenaantallen van natuurverenigingen schieten de hoogte in. Dat wijst erop dat de maatschappij verandert.”


Wat zijn de gevolgen van winst of verlies?

De Klimaatzaak wil zich niet moeien met het opstellen van een klimaatplan of de uitvoering ervan. “Dat is de taak van de politiek”, aldus Vanthielen. “Wij hebben geen eisenpakket. We vragen de overheden enkel om hun beloftes uit het Klimaatakkoord van Parijs uit te voeren. Om een koers te zetten richting 2050. Daarna is het de vrijheid van de politici om te beslissen welk pad ze gaan bewandelen.”

 

De mensen achter de Klimaatzaak zijn overtuigd van de overwinning. Omdat ze zich honderd procent baseren op wetenschappelijke kennis. En omdat ze Roger Cox aan boord hebben, de advocaat die in Nederland zegevierde.

 

“Naar mijn mening winnen we”, zegt Schops ferm. “Trouwens, we zijn gerust bereid om onze rechtszaak te verliezen als dat zou betekenen dat België en de deelstaten de gestelde objectieven wél nakomen. Mocht dat zo zijn, dan zijn we heel benieuwd naar de argumentatie van de rechter.”


Wat kunnen we als burgers doen om de Klimaatzaak te helpen?

De elf voeren de Klimaatzaak belangeloos en zetten zich vrijwillig in, “uit liefde voor de planeet”, aldus Schops. Maar zelfs dan is procederen een kostelijke bezigheid. De advocaten, die zich uit de naad werken voor de goede zaak, kunnen dat niet geheel kosteloos doen. De financiering van de Klimaatzaak komt uitsluitend van crowdfunding.

 

Omdat we allemaal kunnen winnen bij een positieve uitkomst, slaan vzw Klimaatzaak, A.S.Adventure en Klean Kanteen de handen in mekaar. Samen voor een ambitieuzer klimaatbeleid. Mensen die bij A.S.Adventure een limited edition drinkfles van Klean Kanteen kopen, steunen het klimaat. Met de opbrengsten ervan betaalt Klimaatzaak namelijk een deel van de juridische kosten. Bezitters van de drinkfles worden zo advocaat van het klimaat en kunnen de boodschap verder verspreiden.

Dit is de Klean Kanteen ‘Klimaatzaak’-drinkfles

Deze handige, vacuümgeïsoleerde drinkbus uit roestvrij staal is 100% BPA-vrij en kreeg een limited edition-design mee speciaal voor Klimaatzaak. Koffie, thee of soep hou je er tot 11 uur in warm, terwijl je favoriete koude dranken wel 38 uur fris blijven. Dankzij de bijgeleverde lekvrije Café Cap met makkelijk te dragen draaidop neem je ’m zonder morsen mee naar je volgende klimaatbetoging!

Via de website van Klimaatzaak kunnen sympathisanten ook een symbolische koffie voor het klimaat doneren. Dat is volgens Vanthielen “meer dan welkom”. “We komen aan het einde van de zaak, maar dat wil niet zeggen dat de rekeningen allemaal perfect aangevuld zijn. Bovendien vermoeden we dat de kans groot is dat minstens een van de vier gedagvaarde partijen in beroep gaat.” Mensen kunnen Klimaatzaak ook steunen door mee te doen aan de actie die het op 14 maart organiseert in honderd steden en gemeenten. De inschrijvingen om als volwaardige mede-eiser mee in de rechtszaak te zitten, werden afgesloten op 27 mei 2019. Medestander worden en de Klimaatzaak moreel steunen, kan echter wél nog, en graag zelfs, via de website van Klimaatzaak.

 

“We zijn heel erg blij met het initiatief van Klean Kanteen en A.S.Adventure”, besluit Schops. “We nodigen iedereen uit om naar onze website te surfen. Steun ons, we hebben jullie nodig om samen te winnen.”

Wist je dat het geen toeval is dat Klean Kanteen zich engageert voor vzw Klimaatzaak? Sinds kort draagt het bekende drinkflessenmerk namelijk het Climate Neutral Certified-label.


Benieuwd wat A.S.Adventure nog meer onderneemt om een steentje bij te dragen voor het klimaat? Maak snel kennis met onze groene doelen.


Cookie-instellingen voor de beste online A.S.Adventure-ervaring

A.S.Adventure maakt gebruik van marketing, analytische en functionele cookies en vergelijkbare technologieën. Ook derden en sociale netwerken kunnen cookies plaatsen via onze website. Als je op “accepteren” klikt, ga je hiermee akkoord. Je kan voorkeuren ook wijzigen en wij slaan jouw keuze twee jaar op. Direct je keuze wijzigen? Dat kan via de cookie policy button onderaan alle pagina's.